Dobry wydruk zaczyna się od poprawnie przygotowanego pliku.

Spady i marginesy drukarskie

Temat, który spędza sen z powiek w każdej drukarni — 90% amatorskich projektów graficznych jest odrzucanych z powodu niezrozumienia tego zagadnienia. Problem dotyczy plików, które będą drukowane cyfrowo lub offsetowo — wizytówek, małych plakatów, zaproszeń, ulotek, dyplomów — a także naklejek, które mają być nacinane po obrysie.

Spady to inaczej naddatki, czyli dodatkowy obszar uwzględniony w projekcie, na który ma być wypuszczone tło projektu. Spady mają mieć wielkość 3 mm z każdej strony projektu.

Marginesy drukarskie to obszar liczony od linii cięcia do środka projektu, w którym nie mogą znaleźć się żadne istotne elementy, takie jak teksty czy logotypy.

Przyjmujemy prostą zasadę zależną od dłuższego boku gotowej pracy: do 22 cm margines wynosi 5 mm, do 46 cm — 10 mm, do 62 cm — 20 mm, do 102 cm — 30 mm, a powyżej 103 cm — 40 mm.

Jeśli dłuższy bok ma do 46 cm, system sugeruje druk cyfrowy i 3 mm spadu z każdej strony. Powyżej tego zakresu sugerujemy druk wielkoformatowy, gdzie klasyczne spady 3 mm nie są wymagane — ważniejszy staje się odpowiednio duży margines bezpieczeństwa.

Format PDF

Format PDF (Portable Document Format) jest standardem w poligrafii, ponieważ działa jak „cyfrowy wydruk” — zapisuje gotowy układ projektu w postaci przeznaczonej do przekazania dalej. W przeciwieństwie do plików otwartych z programów takich jak Word czy InDesign, prawidłowo przygotowany PDF chroni układ przed przypadkowym „rozsypaniem”: fonty powinny być poprawnie osadzone lub zamienione na krzywe, a wektory i obrazy pozostają częścią jednego, zamkniętego pliku.

Do profesjonalnego eksportu stosuje się standardy takie jak PDF/X-1a lub PDF/X-4. Dla typowych prac przygotowywanych do naszej drukarni należy kontrolować przestrzeń barwną CMYK, wymaganą rozdzielczość grafik — np. 300 DPI dla materiałów oglądanych z bliska — poprawne osadzenie fontów oraz spady drukarskie, jeśli dana technologia ich wymaga.

Tak przygotowany plik znacząco ogranicza ryzyko błędów technicznych i pozwala uzyskać możliwie przewidywalny efekt druku. PDF nie jest jednak gwarancją identycznego wyglądu ekranu i papieru — na kolor wpływają także profil barwny, materiał, technologia druku i kalibracja.

Drukarski margines bezpieczeństwa

Aby uniknąć przypadkowego obcięcia ważnych napisów lub logotypów podczas introligatorskiego cięcia arkuszy, kluczowe jest stosowanie wewnętrznego marginesu drukarskiego. Wszystkie istotne teksty oraz elementy graficzne powinny być odsunięte od linii cięcia (wymiaru netto) o minimum 5 mm do wewnątrz projektu.

Projektowanie zbyt blisko krawędzi niesie ryzyko, że z powodu naturalnych przesunięć maszynowych — nawet do około 2 mm — napisy zostaną ucięte albo będą wyglądać nieestetycznie i asymetrycznie.

Częstym błędem jest także projektowanie obramowania biegnącego blisko krawędzi cięcia. Przy odległości 5 mm i mniejszej taka ramka może optycznie „uciec” — przykładowo z jednej strony mieć 6,5 mm, a z drugiej 3,5 mm od krawędzi. Z takich ramek najlepiej zrezygnować albo, jeśli są konieczne, zaprojektować je w odległości nie mniejszej niż 10 mm od wymiaru netto.

Skala, wielkość netto i brutto

Projektowanie w skali 1:1 to fundament poprawnego przygotowania plików – gwarantuje, że końcowy produkt będzie miał dokładnie taki rozmiar, jakiego oczekujesz, a wszystkie elementy zachowają idealną ostrość. W poligrafii kluczowe jest rozróżnienie dwóch pojęć:

• Wymiar netto: docelowy rozmiar gotowego produktu po obcięciu (np. standardowa ulotka A5 to 148 × 210 mm).
• Wymiar brutto: wymiar netto powiększony o spady drukarskie — najczęściej po 3 mm z każdej strony. Przykładowo ulotka A5 ze spadami 3 mm ma wymiar brutto 154 × 216 mm. W tym obszarze trzeba przeciągnąć tło projektu, aby po docięciu na krawędziach nie pojawiły się białe paski.

Jak sprawdzić wymiary pliku PDF (w mm)?

Rozmiar wyeksportowanego pliku najszybciej sprawdzisz w darmowym programie Adobe Acrobat Reader:

1. Otwórz plik PDF.
2. Przesuń kursor myszy w lewy dolny róg ekranu — na chwilę wyświetli się dokładny wymiar strony w milimetrach. W typowej pracy ciętej powinien to być wymiar brutto, czyli ze spadami.

Wyjątek: wielki format i projektowanie w skali

W projektach wielkoformatowych — np. billboardach, banerach 6 × 3 m czy siatkach mesh — dopuszcza się przygotowanie pliku w skali, np. 1:2, aby zmniejszyć jego wagę i odciążyć komputer. O pracy w skali należy bezwzględnie poinformować drukarnię podczas składania zamówienia. Bez takiej informacji plik może zostać potraktowany zgodnie z zapisanym w nim rozmiarem — np. 50 cm zamiast 5 metrów.

Rozdzielczość

Rozdzielczość w pikselach (szerokość × wysokość) określa ilość informacji w pliku. To cyfrowy „budulec” obrazu — np. zdjęcie 3000 × 2000 pikseli. Liczba pikseli pozostaje taka sama, dopóki obrazu nie przytniesz lub nie przeskalujesz.

DPI (Dots Per Inch — punkty na cal) określa gęstość tej informacji na wydruku. Im więcej pikseli przypada na jeden cal, tym większa szczegółowość obrazu.

Jaka jest między nimi zależność?

Wyobraź sobie, że piksele to puch w kołdrze, a format wydruku to jej rozmiar.

1. Ten sam puch w małej poduszce jest gęsto upakowany. Wysokie DPI = ostry obraz.
2. Rozciągnięty na wielką kołdrę staje się rzadszy. Niskie DPI = widoczna pikseloza.

Wniosek: ten sam plik może świetnie wyglądać jako ulotka przy 300 DPI, ale źle jako duży plakat. Liczba pikseli określa, jak duży wydruk można wykonać w dobrej jakości.

Zasada: im bliżej oglądamy wydruk, tym większa powinna być rozdzielczość.

• Ulotki, wizytówki, katalogi — 300 DPI. 200 DPI to jeszcze akceptowalny kompromis; poniżej jakość wyraźnie spada.
• Banery i witryny — 100–150 DPI. Zwykle wystarcza przy oglądaniu z kilku metrów.
• Billboardy — około 20–50 DPI. Ogląda się je z dużej odległości, więc 300 DPI tylko niepotrzebnie zwiększałoby rozmiar pliku.

Kolor

Dlaczego to, co widzisz na ekranie, wygląda inaczej niż to, co widzisz na wydruku?

Główny powód jest prosty: ekran świeci żywym światłem (RGB), a papier odbija światło padające na farbę (CMYK). Twój komputer wyświetla kolory za pomocą mieszanki światła czerwonego, zielonego i niebieskiego. Drukarka natomiast nakłada na papier cztery konkretne farby: turkusową, różową, żółtą i czarną.

Ponieważ ekran potrafi wyświetlić znacznie jaśniejsze i bardziej nasycone barwy niż te, które da się fizycznie uzyskać z mieszania prawdziwych farb, nie da się przenieść 1:1 każdego koloru z monitora RGB na papier CMYK.

Co się stanie, jeśli wyślesz do druku plik w RGB?

Większość nowoczesnych drukarni — w tym nasza — automatycznie zamieni Twój plik z RGB na CMYK przed samym drukiem. Jednak mechaniczna konwersja wykonywana przez program bez Twojej kontroli może przynieść rozczarowanie. Najczęściej wygląda to tak:

• Zgaszone i „brudne” kolory: jaskrawe i neonowe odcienie mogą stać się matowe, ciemniejsze i bardziej poszarzałe.
• Utrata detali w ciemnych partiach: nasycone kolory mogą zbić się na papierze w ciemną plamę, przez co znikną szczegóły.
• Zmiana odcienia: subtelne błękity mogą przesunąć się w stronę fioletu, a delikatne szarości mogą złapać zielonkawy lub różowy zafarb.

Złota zasada: od początku twórz projekt w palecie CMYK. Wtedy ekran pokaże spokojniejsze barwy, maksymalnie zbliżone do tego, co możesz otrzymać na papierze.